De vrolijke verrader

George Blake had zich al veertig minuten in een doorgang net binnen de muren van de Londense gevangenis verscholen.

De vrolijke verrader, Simon Kuper, Nieuw Amsterdam 2021

Echt geen idee wat vrolijk is aan dit verhaal of al het verraad eigenlijk, maar dat kan ik ook gewoon gemist hebben.

Simon Kuper levert namelijk een grote berg informatie over spion George Blake die een dubbelagent (Engeland/Sovjet) was tijdens de Koude Oorlog. Het boek gaat niet alleen over Blake maar over misschien wel de beste tijd in de wereld van spionage. Als een complete leek het boek in was best een uitdaging; gelukkig waren er ook hoofdstukken die zo uit een John le Carré-boek kwamen en wat tempo en spanning toevoegden.

Tegelijkertijd blijft het bizar dat dit ten eerste non-fictie is en ten tweede nog niet eens zo lang geleden allemaal gebeurd is. Ook blijft Blake een apart figuur dat het hele verhaal allemaal net iets vreemder en daardoor aantrekkelijker maakt.

Maar wanneer hij nu vrolijk was door zijn verraad? Misschien allitereerde het te lekker om te negeren.

De kat en de generaal

Ze keek naar de lucht.

De kat en de generaal, Nino Haratischwili, Meridiaan Uitgevers 2019

Ik geloof dat het andere boek dat ik van deze auteur las op elk “Best of” lijstje kwam dat ik dat jaar heb opgetypt, en door deze zinsopbouw is misschien al duidelijk dat De kat en de generaal niet hetzelfde effect had. Deze keer waren het maar een schamele 700 pagina’s, maar ik denk dat ik langer over De Kat heb gedaan dan Het achtste leven.

Misschien omdat er minder geschiedenis is? De vorige keer kan ik me herinneren dat ik zoveel leerde over de landen rondom de Kaukusus, en dat ik verrast was dat ook daar het gewoon zo’n zooi is/was/was geweest. Deze keer is er minder aandacht voor geschiedenis en meer wat voor impact het op het heden heeft.

Kat is een actrice die wordt ingezet door een duister figuur om nog duistere figuren te vangen die iets naars hebben gedaan in het verleden. Het duurt enkele honderden pagina’s voordat we leren wat dat naars was: daarvoor is het vooral het leven van Kat en de duistere figuren die mogen laten zien hoe ze zich door hedendaags Berlijn bewegen.

Er waren meerdere momenten dat ik dacht van “laat maar” en alleen doorlas omdat de auteur mij eerder zo’n geweldig boek had gegeven. Helaas kwam De Kat voor mij er nooit bij in de buurt, verre van.

De aanslag

Ver, ver weg in de tweede wereldoorlog woonde een zekere Anton Steenwijk met zijn ouders en zijn broer aan de rand van Haarlem

De aanslag, Harry Mulisch, 1982

Toeval bestaat niet: een vriendin die vraagt – een paar uur nadat ik dit boek uit de minibieb heb gehaald – of ik eigenlijk wel eens klassiekers lees. Ik denk dat iedereen die lockdown en avondklok met de oorlog vergelijk mijn voorbeeld maar heel snel moet volgen (en zich in de tussentijd moet doodschamen).

Is er nog wel iets te vertellen over dit boek wat al niet een miljoen keer eerder is genoemd? Vier periodes in het leven van iemand die de oorlog meemaakte, er gigantische wonden oplip en door ging. Verder leefde.

Het zijn zulke andere tijden, omgevingen dat ze bijna allemaal als fictie aanvoelen. De boodschap van het verhaal, de altijd aanwezige dreiging van onheil juist verre van.

Dat het eerste boek dat ik weer eens vlot uitlees nu toch een klassieker van een mannelijke, witte auteur moet zijn; als dat geen mooie aanwijzing is om maar vooral een open blik te houden. Zoals ik zei: toeval bestaat niet.

Beschavingen

Er was een vrouw, de dochter van Ketil Platneus, die Aud de Diepzinnige heette en koningin was geweest.

Beschavingen, Laurent Binet, Meulenhoff 2020

Ik ben een grote fan van ‘wat-als’-verhalen, en Binet’s vorige was mij ook zeer positief blij gebleven, maar in dit geval leverden beiden niet wat ik verwachtte: een boek dat je niet opzij kunt leggen.

Deze keer gaat het om kolonisatie en dan vooral van Midden- en Zuid-Amerika. Wat als Europeanen dat niet was gelukt, en de Inka’s deze kant op waren gekomen? Een flinke ‘wat-als’, en op deze manier eens de bekende geschiedenis bekijken: prima ja graag.

Het eerste dat mij stoorde was de aanwezigheid van de auteur, die heb ik er nooit graag bij. Daarna zwalkte de toon soms naar geschiedenisdocent in plaats van roman; encyclopendieën lezen nu eenmaal minder lekker weg.

Tot slot, al is dit zeer persoonlijk, vind ik het jammer dat er maar een klein tijdbestek is ingezet. Hoe had dit impact op gouden eeuwen, de VOC, Noord-Amerika en andere continenten? Wanneer ging het mis, als het mis zou gaan?

Dit voelde vooral als een opzetje dat Michael Bay of Mel Gibson gaat gebruiken voor een verfilming in weinig meer dan naam zodat er veel bloed kan vloeien. Amalfi (Italië) zal ze vast verwelkomen voor mooie plaatjes.

De mannen van Maria

We gingen om te baren, verscheept op bestelling van de heren ginds, zeven meisjes die vaak niet eens waren gekust.

Het verhaal van hoe ik aan dit boek ben gekomen is bijna net zo’n bevalling als alle reizen binnen dit boek – en het speelt zich af in de zeventiende eeuw ten tijde van de VOC. Dus nee, niet bepaald soepeltjes en vlot.

Was het de moeite waard? Nu lijkt het net alsof ik alle Nederlandse auteurs over één kam scheer, maar ook dit boek gaf mij weer het Hasse Simonsdochter-gevoel. Avontuur, en er zijn niet genoeg avontuurboeken voor volwassenen zonder dat er gelijk met kennis wordt gepatst of er meerdere wijze Levenslessen doorheen zijn gevlochten.

De mannen van Maria laat dat allemaal lekker links liggen. Natuurlijk, er is ongetwijfeld veel research gegaan in het verhaal van Maria van Aelst, de VOC, Batavia en de andere koloniën, maar het valt niet op. Het is allemaal een soepeltjes weggewerkt onderdeel van het verhaal: het opgroeien van een vrouw die in deze tijd op de Forbes-cover zou staan en wereldwijd bekend zou staan als self-made influencer.

Het verhaal moet even opwarmen, meerdere wegwerpopmerkingen á la “maar dat is niet belangrijk”/”dat is niet mijn verhaal”/”daar kan ik niets over zeggen” storen in het creëren van het plaatje van een niet al zo nette VOC-geschiedenis. Maar net zoals Maria zichzelf steeds verder ontwikkelt, vindt het verhaal haar weg ook op den duur.

De mannen van Maria, Anneloes Timmerije, Querido 2019

Pastorale

Oscar liet de woorden van de leraar los – hij wist alles al.

Ja, tsja, ja, wat is dit nu precies? Ook al zitten er een paar eeuwen tussen, deed Pastorale mij soms aan Hasse Simonsdochter denken. Misschien dezelfde omgeving plus dat typische ‘Ha, lekker Nederlands’-gevoel? Het is in ieder geval niet dat er veel meer overeenkomsten zijn.

In Pastorale gaat het om een kleine gereformeerde gemeenschap waar in/tegenaan Molukkers gedumpt zijn ten tijde van KNIL. Het woord segregatie valt maar een paar keer, maar alle acties spreken duidelijk genoeg: zowel de Molukse Nederlandsers als de inboorlingen beschouwen het als een tijdelijke situatie.

Daarnaast is er Louise. Zij gelooft niet meer. Ze is terug thuis, maar een compleet buitenstaander. Hoe ze daar mee omgaat, en vindt dat ze daarmee om moet gaat, wisselt nog al.

Oscar zweeft tussen dat alles door, of is hij juist zo passief dat zijn complete zijn bewegingloos is? Hij komt in contact met de Molukse inwoners en leert er meer dan hij op school voorgeschoteld krijgt.

Nergens wordt nadrukkelijk genoemd in welke tijd dit speelt, en omdat dit kleine dorp al zo stil in de geschiedenis ligt, wordt het verhaal en haar karakters nog een tikje meer vervreemdend. Dit is een geschiedenisboek, maar net alsof het de geschiedenis van een andere versie van Nederland geeft.

Dus, wat is het? Je tijd waard.

Pastorale, Stephan Enter, Uitgeverij van Oorschot 2019

Hasse Simonsdochter

O, de suizelende wind door het jonge riet!

Het aanbod in minibiebjes is zeer, zéér wisselend, maar een paar weken geleden had ik een Thea Beckman-jackpot. De boeken over Thule liet ik voor een ander staan (puur om die geweldigheid met anderen te delen), maar van deze titel twijfelde ik of ik het ooit gelezen had.

Nu ik ‘m uit heb, weet ik het nog steeds niet, maar daar lees je dan ook tachtig boeken per jaar voor. Dat maakt ook helemaal niet uit, ik heb genoten en dat is belangrijker.

Thea Beckman is een instituut, maar ik maakte me toch een beetje zorgen of de nostalgie sterker was dan mijn herinnering van kwaliteit. Bestaat dit genre sowieso nog wel, historische Europese avonturen voor tieners en jong-volwassenen? Dit zijn avonturenboeken zoals ze zouden moeten zijn.

Zo lukte het mij ook heel snel om mijn volwassen-bril af te zetten (want oef, de taal soms, en de opmerkingen soms!) en voluit mee te gaan in Hasse’s avonturen die als vreemd ‘elfenkind’ toch maar mooi zich bij huurlingen aansluit, mensen en dieren redt en bijna helemaal leeft zoals ze wilt. En dat in de vijftiende eeuw.

Hasse Simonsdochter, Thea Beckman, Lemniscaat 1983

 

Elisa & Marcela

118 min.

De film is in zwart/wit, en straks moet ik daar nog een aparte categorie voor maken. Er zijn tenslotte vast wel mensen die daar een film op afkeuren.

Elisa Marcela filmEnfin. Om het nog meer niche te maken: het is een verhaal gebaseerd op feiten en de hoofdrolspeelsters zijn twee lesbiennes waarvan eentje zich als man verkleed om zo toch samen te kunnen leven. En de film is grotendeels in Spaans (met een heel klein beetje Portugees). Ga er maar aan staan.

Is dit allemaal de moeite waard? Als je op zoek bent naar iets anders-dan-anders, met aandacht voor cinematografie en tussendoor ook nog een vrouwelijke regisseur steunen: ja. Het is een mooie, zachte film die gelukkig niet een zacht filtertje over homofobie en hysterie schuift.

En, voor hen die daar altijd hard op zoek naar zijn: er is nog een happy ending voor de vrouwen ook.

Elisa & Marcela, Netflix 2019

Suburbicon

105 min.

Net zoals bij boeken, ben ik bij films altijd een beetje huiverig wanneer ze claimen een comedy te zijn, of nog erger: satire of “donkere komedie”. Hmhm, maar gaat je dat ook lukken zonder racistische en seksistische grappen?

suburbicon filmDat lukt Suburbicon wel. Ik kan Matt Damon niet echt uitstaan, maar ik heb een zwak voor het cliché ‘Het is helemaal niet zo idyllisch in dit idyllische plaatsje’ dus ik klikte ‘m toch maar aan op Netflix.

Het niet-zo-idyllische is tweezijdig: buitenwijk in de jaren zestig verandert in racistisch monster wanneer een zwarte familie er komt wonen, terwijl achter de nette gordijntjes van de buren wat onfrisse dingen gebeuren. Hypocrisie ten top, en regisseur George Clooney wrijft dat er flink in.

De aankleding is heel fijn, dat alle hoofdpersonen schaamteloos naar zijn ook. Je wordt niet afgeleid door tientallen bijplotjes en er is weinig ruimte om je af te vragen hoe lang de film nog duurt.

Is het allemaal subtiel? Verre van, maar wel vermakelijk.

Suburbicon, Paramount Pictures 2017

 

Psycho

109 min.

Ik moet toegeven dat ik onder de indruk ben van het feit dat ik nog verrast kon worden door een film van zestig jaar oud. Natuurlijk wist ik van de douche af, maar er is dus méér.

psycho film posterEn ja, deze film is in zwart/wit, mocht je daardoor nog verrast zijn.

Het lijkt eerst een film te zijn over een romantische relatie die niet helemaal goedgekeurd wordt en daarom zich in het geheim afspeelt. Is één van deze twee mensen de psycho? Nope.

Marion steelt van haar baas om haar geliefde te helpen (waarschijnlijk) en gaat er vandoor. Dan wordt het een detective want dat geld moet natuurlijk terug, maar Marion zou ook nooit zoiets doen en waarheen is ze verdwenen want haar geliefde weet ook nergens vanaf.

En dan komt Bates Motel in beeld.

De laatste plus minus twintig minuten van de film zijn bijna een koude douche na al de sfeervolle beelden van de minuten er voor, maar misschien vond Hitchcock dat er toch nog iets uitgelegd moest worden. Nog wat geleerd: de film is gebaseerd op een boek. Wie weet hoe ik dáár nog door verrast kan worden.

Psycho, Paramount Pictures 1960