De geniale vriendin

Vanochtend belde Rino.

Naar mijn idee is de meeste hype over Elena Ferrante (wie is het echt?) en haar boeken alweer voorbij, maar zoals wel vaker gezegd: soms lees ik het liefst gehypete media ver na de hype, zodat ik ze neutraal kan ervaren. Voordeel met boeken is dat ze dan ook makkelijker in de bieb verkrijgbaar zijn.

Ik ben nog steeds vrij van mijn TRL, en De Geniale Vriendin leek licht genoeg tussen wat ik net had gelezen en nog ging lezen. Plus dat het gewoon een titel was waarvan ik net genoeg wist om het te herkennen in de bibliotheekkasten.

Enfin, dit is pas het eerste boek uit een serie, maar ik vermoed dat de anonimiteit van de auteur flink heeft bijgedragen aan de hype. Want ja, men krijgt een eerlijk kijkje in naoorlogs Napels, armoe versus rijkdom, de rol van meisjes en vrouwen en hoe sommigen daar uit proberen te klimmen. De levens van Elena en Lila in fijn detail, met Napels als heel de wereld. Een variatie van afwijkende karakters komt langs, en het is allemaal makkelijk weg te lezen. Maar wat wordt er gelezen?

Met een mannelijke auteur was dit alles waarschijnlijk een Groots Literair Werk genoemd, waar deze boeken weer als pulp en vakantieverhalen worden genoemd. Er is weinig meer dan het opgroeien van de twee meiden, en in hun opgroeien zit protest tegen de rol van vrouwen, het gezin als bouwsteen van de samenleving, hoe (gebrek aan) geld verschillende soorten rijkdom in de weg zit. Het is een interessante en frustrerende blik op recente geschiedenis, maar het eindeloos meeslepende en verslavende heb ik niet ervaren. Voor wie dat wel doet: er zijn nog drie andere boeken.

De geniale vriendin,  Elena Ferrante, Wereldbibliotheek 2013

De zaak 40/61

Zolang de historische mensheid bestaat, heeft zij het tafereel gekend van een eenzame man, oog in oog met zijn vernietiging, belichaamd tegenover hem in een college mannen, dat de samenleving vertegenwoordigt.

Om ons te schamen, hoeveel opmerkingen en ideeën uit dit boek (uit 1962) zo in het hedendaagse geplakt kunnen worden. De schuld die bij de slachtoffers gelegd wordt, “kunnen we nu er niet eens over ophouden”, het afschrijven van acties als ‘monsterlijk’ of ‘onmenselijk’ om zo geen verantwoordelijkheid te nemen. Combineer dit met de afwisselende beelden van Israël en hoe men zich er doorheen beweegt (van de Amerikaanse toeristen tot de journalisten) en je kan heel dit boek makkelijk afschrijven als te vreemd/grof/surrealistisch om waar te zijn.

Maar ja, tussendoor is er nog een zaak tegen Adolf Eichmann in Israël, de zaak uit de titel, de nazi die één van de hoofdverantwoordelijken was voor de Holocaust. Het boek is gedateerd, door de taal en sommigen van de gedachten, maar de conclusies zijn duidelijk.

Je zou denken dat we ten eerste dit allemaal al weten en ten tweede er ook naar leven, maar haha. Net zoals de herdenking elk jaar weer wordt betwist, is het lezen van zulke boeken, zo’n zestig jaar later, zeker ook nog nodig. Omdat beide opties niet als waarheid zijn aan te nemen.

De zaak 40/61, Harry Mulisch, De Bezige Bij 2010

Lore

109 min.

Ik heb deze film vorig jaar mei opgenomen, ik heb ze een week geleden gekeken. Gelukkig vergaat de kwaliteit van een digitale opname niet zo snel.

lore-german-movie-posterLore is zeer Europeaans, ook zonder het onderwerp. Of misschien zeer niet-Amerikaans, Hollywooderig, want de regisseur is een Australische. Alle zintuigen mogen meedoen, niets is plastic afgeronde hoeken met kinderbeveiliging er op geplakt.

Er is dan ook weinig Hollywood-friendly aan het onderwerp van de film. Nazi-Duitsland is uit elkaar aan het vallen, twee ouders sturen hun kinderen op pad naar oma, zo’n 900 kilometer verder, want kinderen hebben een kans om te overleven en/of niet te recht te zullen staan. Een groot deel van die 900 kilometer wordt lopend afgelegd, met tiener Lore als nukkig hoofd van de nieuwe, kleine familie van vijf.

Onderweg komen ze niet alleen situaties tegen die hun comfort en bekende leven afbreken, maar ook de ideeën over ‘goede vader’ Hitler en zijn werk.

Soms wordt de film bijna lodderig, tot iedereen er wordt aan herinnerd dat dit niet hoort, vijf kinderen dwars door Duitsland, lijken tegenkomend en kogels horend. Na bijna een jaar was de kwaliteit van de film ook niet minder geworden. Daar was Lore’s actrice veel te goed voor.

Lore, Porchlight Films 2012

Elementen ontraadseld

Toen ik een kind was, begin jaren tachtig, praatte ik vaak met dingen in mijn mond – eten, slangetjes bij de tandarts, ballonnen die anders wegvlogen, noem maar op – en als er niemand in de buurt was, praatte ik gewoon door.

Is dit de eerste non-fictie die ik lees dit jaar? Jeetje! Nou ja, het is in ieder geval weer eentje van mijn To Read list op Goodreads, een lijst die ik met groot genoegen verklein tot ik vind dat ik wel weer een dozijn mag toevoegen.

Hoe dan ook, Elementen ontraadseld. Zoals non-fictie wel vaker de neiging heeft, vertelt de titel gelijk waar het precies overgaat. Ik heb zeer weinig tot helemaal geen connectie met scheikunde (behalve dat de wereld om me heen en ikzelf er uit bestaan), maar het was het ‘passie, gekte en geschiedenis’ deel dat mij wel aansprak. Plus dat ik vind dat je ook buiten je eigen tuintje van interesses moet kijken, zo af en toe.

Er is in ieder geval genoeg scheikunde en natuurkunde. Het scheelt erg per hoofdstuk of passie enzovoorts ook langskomen, waardoor het voor de leek echt een één-hoofdstuk-per-keer-boek is. Ook dan blijf je vast achter met het gevoel over hoe vreemd deze planeet in elkaar zit, en al het leven daarop zeker ook.

Elementen ontraadseld; De verdwijnende lepel & andere verhalen over passie, gekte en de geschiedenis van het periodiek systeem, Sam Kean, Little Brown 2010

De melancholie van het verzet

Aangezien de stoptrein die in de vorst verstarde plaatsen op de Zuidelijke Laagvlakte tussen de rivier de Tisza en de voet van de Karpaten met elkaar verbond, ondanks de warrige uitleg van de verdwaasd lans de rails drentelende spoorbeambte en de alsmaar stelliger beloften van de nerveus rondrennende stationschef nog steeds niet was aangekomen (‘Tja, weer eentje opgelost in het niets…” zei de spoorbeambte met wrange spot), vertrok er een vervangende trein, bestaande uit een afgekeurde, gammele 424 en twee krakkemikkige, met houten zitbanken ingerichte wagons, die slechts in dergelijk zogenaamde ‘bijzondere situaties’ mochten worden ingezet; daarmee zouden de lokale reizigers, die het uitvallen van de vergeefs verwachte stoptrein uit het westen betrekkelijk onverschillig en met halfslachtige berusting opnamen –

En zo ging de zin nog even door, en dit is niet de laatste die hele pagina’s in zal nemen. Ik vind het Oost-Europese redelijk herkenbaar in toon, maar De Melancholie van het verzet voegt een toon van het absurdistische sprookjesachtige toe. Het verhaal is misschien wel bruin en solide, maar dan in tinten en patroontjes. Misschien heeft het boek ook wel mijn kunnen om een rechtlijnige review te schrijven ondermijnd.

Want wat gebeurt er precies? Er komt een vreemd circus naar een schijnbaar (door de autoriteiten) verlaten en verwaarloosde stad. Geruchten en opstootjes maken het allemaal nog iets surrealistischer, en daar tussendoor sluipen, paraderen en stiefelen figuren als vanuit een kijkdoos. Is het massahysterie, of een zeer goed georganiseerde opruiming?

Het is geen boek voor de lezer met weinig geduld, noch degene die een duidelijke conclusie eist. Mocht je open staan voor iets surrealistisch tussen te lafhartige mensen … plan er tijd voor in.

De melancholie van het verzet, László Krasznahorkai, Wereldbibliotheek 2016

Early Man

89 min.

Mum and I always like to support whatever Aardman produces. It’s not just super recognisable English fun, it’s about the endless effort they put into their claymation (clay animation).

Early-Man-character-posterEarly Man is quite … muted, though. Few laughs, and although I understand that you can’t have things look very refined or play word jokes in the back because it being prehistoric surroundings, the humour was noticeably sparse. While cave men playing football to keep their surroundings sounds like something that could be idiotically funny, doesn’t it?

The other thing I wondered about was why the bad guys had German and French (sounding) accents.

It’s fun to recognise Aardman elements (the pet is smarter than the owner, the villain overruled by a woman, spunky female character), but if you want claymation, I’d recommend watched Shaun the Sheep (again).

Early Man, Aardman 2018

Peaky Blinders

30 x 60 min.

Eén van de stoerdere geschiedenis TV-series (The Americans en Black Sails zijn de andere twee) met de stoerste soundtrack. Peaky Blinders zijn de Shelby familie en hun aanhang, vrienden en collega’s, en ze hebben 1920’s Birmingham onder controle. In meerdere en mindere legale mate.

Peaky Blinders posterNoem ze maar gangsters, maar dan wel zo verdraaid slim en charmant dat het makkelijk vergeten is dat ze gewelddadige eikels zijn. Dit drie seizoenen lang, met hoogtepunten en dieptepunten, want soms overleeft die Thomas Shelby wel verdraaid veel.

Maar Thomas Shelby wordt gespeeld door Cillian Murphy, en die man druipt charme. Is ie weer op allerlei doordachte (en gewelddadige) manieren de tegenstander (andere criminelen, autoriteiten, een mix van de twee) te slim af, en op zo’n mooie manier ook!

De vrouwelijke rollen – op de geniale Polly na – komen er te vaak bekaaid van af, en de bijrollen zijn soms voor onverstaanbare karikaturen, maar het is verdorie allemaal zo stoer en vlot en had ik het al charmant genoemd?

Voor de liefhebbers van het gesjeesde met een jaren twintig aankleding.

Peaky Blinders, BBC 2013