De onmisbaren

Als je studeert en hard genoeg werkt, dan kun je alles worden wat je wilt.

De onmisbaren – een ode aan mijn sociale klasse, Ron Meyer, Prometheus 2021

Sommige mensen zijn bang voor alles dat (mentaal) schuurt. Niet dat ik doelbewust op zoek ga naar oncomfortabele situaties, maar als je wilt leren, moet je confronteren. En nu we al jaren ervaren hoe “Ad en Ria” worden misbruikt door populisten, is het misschien eens tijd om bij hén achter de deur gaan kijken.

Dat wordt soms nogal melodramatisch gedaan, maar Ron Meyer verbindt wel het recente nieuws en (politieke) ontwikkelingen soepeltjes aan de (nieuwe) realiteit. Ik wist al een boel, maar nog niet alles. Voor hen die nog minder weten, zou dit verplichte kost moeten zijn.

Papyrus

Mysterieuze groepen mannen te paard trekken over de wegen van Griekenland.

Papyrus: Een geschiedenis van de wereld in boeken, Irene Vallejo, Meulenhoff 2021

De geschiedenis van boeken, de geschiedenis van de wereld aan de hand van boeken. Irene Vallejo heeft een lijvig boek geschreven en het merendeel ervan heeft niet eens de Middeleeuwen bereikt: moet je nagaan hoeveel er te vertellen is en hoe diep Vallejo is gegaan.

Omdat ze dit doet op een fijne, lichte toon waarin haar interesse en devotie hoorbaar is (complimenten voor de vertaler, aangezien het origineel in het Spaans is), wordt het geen moment een naslagwerk waar je doorheen moet ploegen. De auteur is duidelijk ‘van de taal’ en kan bij andere taligen het enthousiasme vergroten maar zaait zeker ook bij beginners het zaadje.

Hytti nro 6

108 min.

Absurd, lief doch vervreemdend? Of herhaal ik dan mijzelf?

Het komt nooit voor (zeg ik zo uit mijn hoofd) dat ik me ongemakkelijk voel (vanaf het begin) door het kijken van een bepaalde film. Hytti nro 6 (dat is Fins) kreeg het voor elkaar: een Fins/Russische film in tijden van de oorlog in Oekraïne.

In compartement nummer zes (zoals de titel te vertalen is) zitten twee zeer verschillende mensen voor verschillende redenen. Ze hebben dezelfde bestemming en moeten hier meerdere dagen voor zitten. Zij is Finse student, bereisd en met allerlei meningen; hij is een Russische arbeider die nu al weet dat dit de rest van zijn leven is.

Als dit een Amerikaanse film was geweest, was het natuurlijk een romantische film geworden, misschien zelfs een romcom. Gelukkig hebben Europese films meestal meer ideeën over hoe vreemdelingen een connectie kunnen opbouwen. Zowel Laura als Ljoha hebben hun kop in het zand voor verschillende redenen, en trein en omgeving trekken ze daar langzaam uit. Op soms enigszins absurde manieren, ja.

Oliebollen-Nel

“Je zou eigenlijk eens achter Oliebollen-Nel moeten aan gaan.”

Oliebollen-Nel: De Oorlog van een kermisdiva, Michèl de Jong, Nijgh & Van Ditmar 2021

Dit is non-fictie. Er is heel veel informatie over de Tweede Wereldoorlog, het verzet, maar ook het kermisleven aan het begin van de twintigste eeuw. Het is een compliment voor de auteur dat dit bijna nergens taai of encyclopendie-ig wordt.

Oliebollen-Nel is een vrouw van de kermis die van publiekstrekker uitgroeit naar verzetsheldin. Of verrader. Nel is namelijk nogal een bijzonder, larger-than-life type met een flink ego, maar maakte dat haar naïef of veinste ze dat alleen?

Aan de hand van Nel wordt het Nederlandse verzet (vooral in Den Haag) gevolgd. Een verhaal waar Hollywood haar vingers bij af zou likken, maar dus allemaal gebeurd. Tot aan de laatste hoofdstukken houdt De Jong het tempo erin en de scènes kleurrijk: pas bij de verslagen van de rechtzaken gaat gevoelsmatig de rem erop.

Desalniettemin een aanrader voor iedereen die ook maar enigszins nieuwsgierig is naar één van de behandelde onderwerpen.

The Death of Stalin

107 min.

Een film die alleen in het achterhoofd zit á la ‘Als ik ‘t ooit eens tegenkom’ kan ook stukken minder tegenvallen. Voorlopig vind ik dat Movies & Series van Ziggo wel handig.

The Death of Stalin is potsierlijke onzin die al begint bij de cast. Amerikaanse en Britse acteurs die gewoon hun eigen accent behouden terwijl ze Russen spelen, bijvoorbeeld. De Russen die Stalin om zich heen verzamelde (zolang ze nut hadden), maar hier zijn ze compleet stompzinnig en incompetent. Gelukkig hoeft Stalin er niet lang getuige van te zijn.

Daarna volgen demonstraties van stupiditeit aan de hand van situaties uit de geschiedenis. Het is allemaal gênant en slapstick maar hee: wel gebaseerd op de realiteit.

Is dit een wereldverbeterende film die iedereen moet ervaren om completie te ervaren? Neuh. Heb ik mij vermaakt? Ja zeker.

De leeuw van Alpi

Kil was het, en het motregende.

De leeuw van Alpi: Handel en wandel van een beestenman, Arie van den Berg, Atlas 2021

Denk niet dat ik eerder een geschiedenisboek in één dag uitlas. De leeuw van Alpi helpt daar wel mee door bijna honderd pagina’s aan bijlagen en noten te hebben, plus ook nog bundels aan beeld. Misschien heb ik dus ook boek van 120 beschreven pagina’s in één dag uitgelezen.

Meneer Alpi is een type in de achttiende eeuw waaraan verhalen over menageries en het begin van de dierentuin rond die tijd wordt opgehangen. Er is weinig over hem bekend, maar genoeg over hoe ‘exotische’ dieren naar Europa kwamen en hoe deze werden ontvangen door adel en het volk. En dat is vermakelijk.

Van den Berg heeft duidelijk zijn huiswerk gedaan, maar het boek blijft het leeuwendeel van de tijd meer roman-achtig dan de verzameling van feitjes waar non-fictie zo vaak in verzandt. En zo sloot ik 2021 nog af met nieuwe kennis ook.

De vrolijke verrader

George Blake had zich al veertig minuten in een doorgang net binnen de muren van de Londense gevangenis verscholen.

De vrolijke verrader, Simon Kuper, Nieuw Amsterdam 2021

Echt geen idee wat vrolijk is aan dit verhaal of al het verraad eigenlijk, maar dat kan ik ook gewoon gemist hebben.

Simon Kuper levert namelijk een grote berg informatie over spion George Blake die een dubbelagent (Engeland/Sovjet) was tijdens de Koude Oorlog. Het boek gaat niet alleen over Blake maar over misschien wel de beste tijd in de wereld van spionage. Als een complete leek het boek in was best een uitdaging; gelukkig waren er ook hoofdstukken die zo uit een John le Carré-boek kwamen en wat tempo en spanning toevoegden.

Tegelijkertijd blijft het bizar dat dit ten eerste non-fictie is en ten tweede nog niet eens zo lang geleden allemaal gebeurd is. Ook blijft Blake een apart figuur dat het hele verhaal allemaal net iets vreemder en daardoor aantrekkelijker maakt.

Maar wanneer hij nu vrolijk was door zijn verraad? Misschien allitereerde het te lekker om te negeren.

De kat en de generaal

Ze keek naar de lucht.

De kat en de generaal, Nino Haratischwili, Meridiaan Uitgevers 2019

Ik geloof dat het andere boek dat ik van deze auteur las op elk “Best of” lijstje kwam dat ik dat jaar heb opgetypt, en door deze zinsopbouw is misschien al duidelijk dat De kat en de generaal niet hetzelfde effect had. Deze keer waren het maar een schamele 700 pagina’s, maar ik denk dat ik langer over De Kat heb gedaan dan Het achtste leven.

Misschien omdat er minder geschiedenis is? De vorige keer kan ik me herinneren dat ik zoveel leerde over de landen rondom de Kaukusus, en dat ik verrast was dat ook daar het gewoon zo’n zooi is/was/was geweest. Deze keer is er minder aandacht voor geschiedenis en meer wat voor impact het op het heden heeft.

Kat is een actrice die wordt ingezet door een duister figuur om nog duistere figuren te vangen die iets naars hebben gedaan in het verleden. Het duurt enkele honderden pagina’s voordat we leren wat dat naars was: daarvoor is het vooral het leven van Kat en de duistere figuren die mogen laten zien hoe ze zich door hedendaags Berlijn bewegen.

Er waren meerdere momenten dat ik dacht van “laat maar” en alleen doorlas omdat de auteur mij eerder zo’n geweldig boek had gegeven. Helaas kwam De Kat voor mij er nooit bij in de buurt, verre van.

De aanslag

Ver, ver weg in de tweede wereldoorlog woonde een zekere Anton Steenwijk met zijn ouders en zijn broer aan de rand van Haarlem

De aanslag, Harry Mulisch, 1982

Toeval bestaat niet: een vriendin die vraagt – een paar uur nadat ik dit boek uit de minibieb heb gehaald – of ik eigenlijk wel eens klassiekers lees. Ik denk dat iedereen die lockdown en avondklok met de oorlog vergelijk mijn voorbeeld maar heel snel moet volgen (en zich in de tussentijd moet doodschamen).

Is er nog wel iets te vertellen over dit boek wat al niet een miljoen keer eerder is genoemd? Vier periodes in het leven van iemand die de oorlog meemaakte, er gigantische wonden oplip en door ging. Verder leefde.

Het zijn zulke andere tijden, omgevingen dat ze bijna allemaal als fictie aanvoelen. De boodschap van het verhaal, de altijd aanwezige dreiging van onheil juist verre van.

Dat het eerste boek dat ik weer eens vlot uitlees nu toch een klassieker van een mannelijke, witte auteur moet zijn; als dat geen mooie aanwijzing is om maar vooral een open blik te houden. Zoals ik zei: toeval bestaat niet.

Beschavingen

Er was een vrouw, de dochter van Ketil Platneus, die Aud de Diepzinnige heette en koningin was geweest.

Beschavingen, Laurent Binet, Meulenhoff 2020

Ik ben een grote fan van ‘wat-als’-verhalen, en Binet’s vorige was mij ook zeer positief blij gebleven, maar in dit geval leverden beiden niet wat ik verwachtte: een boek dat je niet opzij kunt leggen.

Deze keer gaat het om kolonisatie en dan vooral van Midden- en Zuid-Amerika. Wat als Europeanen dat niet was gelukt, en de Inka’s deze kant op waren gekomen? Een flinke ‘wat-als’, en op deze manier eens de bekende geschiedenis bekijken: prima ja graag.

Het eerste dat mij stoorde was de aanwezigheid van de auteur, die heb ik er nooit graag bij. Daarna zwalkte de toon soms naar geschiedenisdocent in plaats van roman; encyclopendieën lezen nu eenmaal minder lekker weg.

Tot slot, al is dit zeer persoonlijk, vind ik het jammer dat er maar een klein tijdbestek is ingezet. Hoe had dit impact op gouden eeuwen, de VOC, Noord-Amerika en andere continenten? Wanneer ging het mis, als het mis zou gaan?

Dit voelde vooral als een opzetje dat Michael Bay of Mel Gibson gaat gebruiken voor een verfilming in weinig meer dan naam zodat er veel bloed kan vloeien. Amalfi (Italië) zal ze vast verwelkomen voor mooie plaatjes.