Schaaknovelle

Op het grote passagiersstoomschip dat om middernacht van New York naar Buenos Aires moest vertrekken, heersten de gebruikelijke drukte en bedrijvigheid van het laatste uur.

Een klein boekje dat soepeltjes schaakzetten en de Tweede Wereldoorlog bij elkaar brengt. De rol van hoofdpersoon wisselt snel wanneer de reiziger plaats maakt voor het schaakgenie dat zijn verhaal doet. Alhoewel, ben je wel een genie als je iets hebt geleerd door eindeloze herhaling?

Het boek bestaat uit verschillende schaakmatches. Tegen de aanwezige wereldkampioen (door een blaaskakerige toerist), tegen de wereldkampioen (door een oorlogsslachtoffer), het oorlogsslachtoffer tegen zichzelf en de stilte. Het veroveren van het speelveld wordt meerdere malen als metafoor gebruikt.

Ik las dit boek omdat het onderdeel was van een serie van de Volkskrant – verboden boeken. Na een piepklein beetje research zie ik dat het in ballingschap is geschreven. Daarnaast ging het over de Gestapo. Een onderwerp dat toendertijd voor discussie (of erger dus) zorgde, is nu niet meer dan een klein boekje over hoe de Tweede Wereldoorlog op allerlei manieren sporen op mensen achter liet.

Schaaknovelle, Stefan Zweig, Keesing 1949

HhhH

Gabčík is zijn naam en hij is een personage dat echt heeft bestaan.

Het is knap hoe er toch, na zoveel tientallen jaren, er nieuwe invalshoeken voor de gebeurtenissen voor, van en na de Tweede Wereldoorlog gevonden kunnen worden. Deze keer gaat het om de aanslag op Reinhard Heydrich, ‘De Beul van Praag’. Maar, zoals Laurent Binet meerdere malen toegeeft, er is geen manier om deze gebeurtenis als een chronologisch, één-lijnig verhaal op te schrijven. Het is eerder een grote knoop.

In het begin van HhhH is de auteur nog erg sterk aanwezig. Hij twijfelt over het gebruik van bronnen, het aanhalen van anekdotes en of dit wel het juiste onderwerp is. Later nemen de gebeurtenissen vaker over, wordt de roman meer een roman in plaats van de aantekeningen van Binet. Een roman met een soepel geschreven verhaal, gevuld met details die de situatie heel dichtbij brengen. Hoeveel mensen weten van de aanslag af? Hoeveel weten de namen van de verzetshelden?

In dit geval is de waarheid vreemder dan fictie. Een actiefilm zou de exterminatie van Heydrich niet kunnen bedenken. Er is een einde dat Hollywood als niet happy genoeg zou afkeuren. En het toont wederom dat de oorlog een aangelegenheid van mensen was. Aan beide kanten.

Himmlers hersenen heten Heydrich, Laurent Binet, Meulenhoff 2010

Anne Frank leeft en woont op zolder

Het vreemde is dat je niet omkomt door de vlammen, maar door de rook.

Ráár. Hoofdpersoon Solomon Kugel (iedereen noemt hem Kugel) is een zielig persoon dat geleefd wordt door zijn omgeving. Onderdeel van die omgeving is een oude vrouw die hij op de zolder van zijn nieuwe huis vindt. Ze claimt Anne Frank te zijn. Koren op de molen van zijn moeder, die graag doet alsof ze de Holocaust heeft overleefd terwijl ze heel haar leven al in Amerika woont. Ze leeft bij haar zoon en zijn gezin omdat ze stervende is, maar deze vondst is toch wel een flinke opkikker.

Niemand in dit boek heeft een fijn karakter. Kugel’s gedachten zetten hem ferm in de ik-ben-een-slachtoffer categorie waardoor het ook niet makkelijker wordt om hem te steunen. Zijn vrouw protesteert (logischerwijs) tegen heel veel van wat hij doet, maar onderneemt niets. Zelfs Anne Frank is een naar mens.

In plaats van een plezierige roman was dit voor mij meer een eendimensionale klucht die steeds een nieuw absurd detail aan de voorstelling toevoegt.
Interessant, maar ik was bijna opgelucht toen ik er van af was.

Anne Frank leeft en woont op zolder, Shalom Auslander, Nieuw Amsterdam 2012

The Boy In The Striped Pajamas

One afternoon, when Bruno came home from school, he was surprised to find Maria, the family’s maid – who always kept her head bowed and never looked up from the carpet – standing in his bedroom, pulling all his belongings out of the wardrobe and packing them in four large crates, even the things he’d hidden at the back that belonged to him and were nobody else’s business.

What a bloated, sentimental story. I had heard of the book, side-stepped the film to not be spoiled on the plot (even though that wasn’t so hard to figure out) and was ready to finally read it. It’s not so much that I’m full stop against any blown up emotions to make the reader have a good cry, I like a good cry. It’s just that the blown up emotions and underlined “hints” about how bad all of this was, were there all the time. Which -to me- reeked a bit of mistrust in your reader. We get it, mister Boyne. Really. 

Bruno is a spoiled young boy. His family moves to Auschwitz and after weeks of being bored, he sees someone on the other side of the fence. Bruno doesn’t understand why the fence is there, why the boy is so skinny and why everyone wears striped pajamas, but they strike up something similar to a relationship. Until Things Go Wrong, of course.

Even though Bruno is only nine years old, his naivety irked me. There wasn’t a moment I felt sympathy for him.  His impossibility to not remember the name Auschwitz correctly (Out With) seems like a cheap ploy to keep the readers longer in the dark. Pretty sure that most people will recognize the ‘people in German camps’ situation here. Bruno isn’t the only annoying character, most of the others don’t even get the freedom of being more than two-dimensional. 

I was relieved that I could close this book, because it was so clunky and trying hard to tear-jerk. Some times it’s better to keep waiting for a book, that much is clear.

The Boy In The Striped Pajamas, John Boyne, David Fickling Books 2006

Day for Night

“They’re around here,” said our guide, as  we slowly motored up the Homosassa River.

Everything and everybody is connected. Day for Night reminded me from time to time of Cloud Atlas, solely for the fact that there are several stories with different main characters that end up all being connected with each other in some way. In the first half of the book the connection is pretty easy to recognize. From a mother to a daughter to a sister, for example. It gets slightly more puzzling in the second half.

That’s one of the reasons I liked the second part a little bit better. The first part is slightly domestic, while in the second half Frederick Reiken takes you to other countries, other times and a possible fable from WWII.

It’s hard to precisely put into words how I feel about Day for Night. I was simultaneously engaged with the happiness of each character while at the same time feeling a distance of not caring. Like all these stories were simply served up to me without questions of ‘What do you think about it?’, ‘How do you feel about it?’ or ‘Isn’t it good/horrible?’

It’s a nice little puzzle to discover the connections and Reiken’s writing is full of imagery. It simply wasn’t able to reach beneath my surface.

Day for Night, Frederick Reiken, Little, Brown 2010

The history of history: a novel of Berlin

The oceans rose and the clouds washed over the sky; the tide of humanity came revolving in love and betrayal, in sky scrapers and ruins, through walls breached and children conjured, and soon it was the year 2002.

Oh.  This book starts with a woman who misses from her memory  a recent period of her life . Next thing that happens is that -to her eyes- every building in Berlin has turned to flesh. After that, it gets steadily more weird.

At first, that frustrated me. I plodded through the hallucinations, dialogues with Magda Goebbels and visits to a blind Nazi doctor.  Until I realized that this insanity is her reality and I decided that I would simply piggyback along. This brought me to the bodyguard of Hitler, a ghost of a Jewish woman that killed her children in prevention of the camps and a hawk-woman.

The parts about World War II are the most interesting, but like the parts about main character Margaret, don’t satisfy any question. Towards the end of the book, the author poses a question: ‘Would it tax the imagination to propose that Margaret was sane?’. Yes, it would, very much so and I don’t have any urge or sympathy to do so. I sighed a frustrated breath of release when I finished this book.

The history of history: a novel of Berlin,  Ida Hattemer-Higgins, Faber and Faber 2011

Beatrice & Virgil

Henry’s second novel, written, like his first, under a pen name, had done well.

The most recent Yann Martell. Finding a snappy pop culture reference and/or worn out cliché that can cover this book will probably cost me more time than reading the book itself did.

Beatrice and Virgil are not only characters from Dante’s The Divine Comedy, but since Martell’s novel, also a donkey and a monkey. They are characters in a play that the protagonist, sort-of-ex writer Henry, chances upon. The play and accompanying letters lead him to a taxidermist and -for Henry- a complete unknown world. At first Henry is charmed and can appreciate this road to an exciting life, although the taxidermist and play-writer is a bit of a weirdo. But slowly signs crop up that the taxidermist isn’t a weirdo in a nice, socially-accepted way and Henry has to re-evaluate his enthusiasm.

While the previous book I reviewed was clearly from the category of Easy To Review, this book catapults me into Think About It. Beatrice & Virgil is (deceivingly) colorful, bright, detailed (Martell puts you inside the taxidermy store), aching and uncomfortable.  There are no chapters and little space to come up for air. The faster you read it, the more time you spend on it, the more it pulls you in and eats you up until it drops the climax in your lap. Do with it as you will, but here it is.

Read this book? Yes. You are brought into someone else’s life, into someone else’s experience without plodding through hundreds of pages or needing all of your concentration. Book some time and brain space for it? Definitely.

Beatrice & Virgil, Yann Martel, Canongate 2010