Beschavingen

Er was een vrouw, de dochter van Ketil Platneus, die Aud de Diepzinnige heette en koningin was geweest.

Beschavingen, Laurent Binet, Meulenhoff 2020

Ik ben een grote fan van ‘wat-als’-verhalen, en Binet’s vorige was mij ook zeer positief blij gebleven, maar in dit geval leverden beiden niet wat ik verwachtte: een boek dat je niet opzij kunt leggen.

Deze keer gaat het om kolonisatie en dan vooral van Midden- en Zuid-Amerika. Wat als Europeanen dat niet was gelukt, en de Inka’s deze kant op waren gekomen? Een flinke ‘wat-als’, en op deze manier eens de bekende geschiedenis bekijken: prima ja graag.

Het eerste dat mij stoorde was de aanwezigheid van de auteur, die heb ik er nooit graag bij. Daarna zwalkte de toon soms naar geschiedenisdocent in plaats van roman; encyclopendieën lezen nu eenmaal minder lekker weg.

Tot slot, al is dit zeer persoonlijk, vind ik het jammer dat er maar een klein tijdbestek is ingezet. Hoe had dit impact op gouden eeuwen, de VOC, Noord-Amerika en andere continenten? Wanneer ging het mis, als het mis zou gaan?

Dit voelde vooral als een opzetje dat Michael Bay of Mel Gibson gaat gebruiken voor een verfilming in weinig meer dan naam zodat er veel bloed kan vloeien. Amalfi (Italië) zal ze vast verwelkomen voor mooie plaatjes.

HhhH

Gabčík is zijn naam en hij is een personage dat echt heeft bestaan.

Het is knap hoe er toch, na zoveel tientallen jaren, er nieuwe invalshoeken voor de gebeurtenissen voor, van en na de Tweede Wereldoorlog gevonden kunnen worden. Deze keer gaat het om de aanslag op Reinhard Heydrich, ‘De Beul van Praag’. Maar, zoals Laurent Binet meerdere malen toegeeft, er is geen manier om deze gebeurtenis als een chronologisch, één-lijnig verhaal op te schrijven. Het is eerder een grote knoop.

In het begin van HhhH is de auteur nog erg sterk aanwezig. Hij twijfelt over het gebruik van bronnen, het aanhalen van anekdotes en of dit wel het juiste onderwerp is. Later nemen de gebeurtenissen vaker over, wordt de roman meer een roman in plaats van de aantekeningen van Binet. Een roman met een soepel geschreven verhaal, gevuld met details die de situatie heel dichtbij brengen. Hoeveel mensen weten van de aanslag af? Hoeveel weten de namen van de verzetshelden?

In dit geval is de waarheid vreemder dan fictie. Een actiefilm zou de exterminatie van Heydrich niet kunnen bedenken. Er is een einde dat Hollywood als niet happy genoeg zou afkeuren. En het toont wederom dat de oorlog een aangelegenheid van mensen was. Aan beide kanten.

Himmlers hersenen heten Heydrich, Laurent Binet, Meulenhoff 2010