Hoogste tijd

De gong slaat drie keer, langzaam dooft het licht, en met het zachte ruisen van het doek verspreidt zich de muffe geur van kunstmatig leven.

Heb ik zowaar toch eens een Nederlandse auteur gelezen. Een Auteur, zelfs. Laat ik er nu niet te veel aantillen – het blijkt dat ik ‘m al eerder heb gelezen. Al was dat non-fictie.

Maar wat vond ik er dan van? Ja, jeetje. Met een Auteur lees je niet alleen zijn verhaal en zijn stijl, je leest de meningen van anderen en hang daar (misschien wel) je verwachtingen aan. Als ik mij goed kan herinneren is deze mij eens aangeraden door een Nederlands docent om een ‘On-Mulisch-achtige’ Mulisch te lezen. Misschien vond ik het wel interessant omdat het over theater en acteren ging.

Heel kort gezegd gaat het over een oude man met een verleden in het theater die opgezocht wordt om (nog één keer) een rol te spelen. Iets minder kort gezegd betekent dat de lezer de oude man volgt, de rol die hij speelt, en overpeinzingen die door verschillende toneelstukken en verledens behelzen.

Dat is wat het verhaal voor mij interessant maakte, maar zeker ook – naar het einde toe – verwarrend. Zijn het hallucinaties, is het niet meer dan een observatie dat bij goed acteren de acteur verandert in/besmet raakt met degene die hij/zij speelt? Is het leven één groot toneelstuk?

Niet elke plotlijn is even makkelijk te verteren, en sommige opmerkingen zijn op z’n minst ‘ouderwets’, maar het lichtvervreemde in combinatie met een Amsterdam die tegenwoordig compleet verdwenen lijkt – ja, ik vond het wel een ervaring.

Hoogste Tijd, Harry Mulisch, Bezige Bij 1985

After the Party

When I came out of prison my hair was white.

When we don’t learn from history something something repeat something something. Who would have thought that a book about fascism would be all too relevant again in the twenty-first century? Look, it even has women and children being brainwashed through children and ‘good people’ while parroting that above all “it’s about patriotism!”.

The title can be interpreted in two ways, I realise only now. Protagonist Phyllis returns to England when the second world war is just a spot on the horizon. She joins her sisters in a world of high(er) society, and so what if there’s stories about a very charismatic Leader whose party will take care of making Great Britain greater (I kid you not)? Parallels, anyone?

The time-hopping kind of spoils how Phyllis’ story goes, and I would have appreciated more focus on details about this “patriotic” party and their place in society. Now it’s mostly a slice-of-life look of a certain people and how easily they step into the “we just want the best (for people like us)” trap. A study of humanity – and their refusal to learn from history.

After the Party, Cressida Connolly, Viking Press 2018

De zaak 40/61

Zolang de historische mensheid bestaat, heeft zij het tafereel gekend van een eenzame man, oog in oog met zijn vernietiging, belichaamd tegenover hem in een college mannen, dat de samenleving vertegenwoordigt.

Om ons te schamen, hoeveel opmerkingen en ideeën uit dit boek (uit 1962) zo in het hedendaagse geplakt kunnen worden. De schuld die bij de slachtoffers gelegd wordt, “kunnen we nu er niet eens over ophouden”, het afschrijven van acties als ‘monsterlijk’ of ‘onmenselijk’ om zo geen verantwoordelijkheid te nemen. Combineer dit met de afwisselende beelden van Israël en hoe men zich er doorheen beweegt (van de Amerikaanse toeristen tot de journalisten) en je kan heel dit boek makkelijk afschrijven als te vreemd/grof/surrealistisch om waar te zijn.

Maar ja, tussendoor is er nog een zaak tegen Adolf Eichmann in Israël, de zaak uit de titel, de nazi die één van de hoofdverantwoordelijken was voor de Holocaust. Het boek is gedateerd, door de taal en sommigen van de gedachten, maar de conclusies zijn duidelijk.

Je zou denken dat we ten eerste dit allemaal al weten en ten tweede er ook naar leven, maar haha. Net zoals de herdenking elk jaar weer wordt betwist, is het lezen van zulke boeken, zo’n zestig jaar later, zeker ook nog nodig. Omdat beide opties niet als waarheid zijn aan te nemen.

De zaak 40/61, Harry Mulisch, De Bezige Bij 2010

Lore

109 min.

Ik heb deze film vorig jaar mei opgenomen, ik heb ze een week geleden gekeken. Gelukkig vergaat de kwaliteit van een digitale opname niet zo snel.

lore-german-movie-posterLore is zeer Europeaans, ook zonder het onderwerp. Of misschien zeer niet-Amerikaans, Hollywooderig, want de regisseur is een Australische. Alle zintuigen mogen meedoen, niets is plastic afgeronde hoeken met kinderbeveiliging er op geplakt.

Er is dan ook weinig Hollywood-friendly aan het onderwerp van de film. Nazi-Duitsland is uit elkaar aan het vallen, twee ouders sturen hun kinderen op pad naar oma, zo’n 900 kilometer verder, want kinderen hebben een kans om te overleven en/of niet te recht te zullen staan. Een groot deel van die 900 kilometer wordt lopend afgelegd, met tiener Lore als nukkig hoofd van de nieuwe, kleine familie van vijf.

Onderweg komen ze niet alleen situaties tegen die hun comfort en bekende leven afbreken, maar ook de ideeën over ‘goede vader’ Hitler en zijn werk.

Soms wordt de film bijna lodderig, tot iedereen er wordt aan herinnerd dat dit niet hoort, vijf kinderen dwars door Duitsland, lijken tegenkomend en kogels horend. Na bijna een jaar was de kwaliteit van de film ook niet minder geworden. Daar was Lore’s actrice veel te goed voor.

Lore, Porchlight Films 2012

All The Light We Cannot See

At dust they pour from the sky. 

Usually I’m not very fast with reading books from the ongoing year, definitely not those that are on lists and are nominated for prizes. They’re (too) popular in the library and the standardized blurb doesn’t really tickle me anyway. 

But this was a present. And you don’t neglect a gifted book. 

All The Light We Cannot See starts out as a pretty standard, nicely written, World War II story. There are good people on both sides, there are bad people on both sides.This time the main characters are a blind, French girl and a German, orphaned boy. They both experience things and grow up while the war grows worse. 

The addition of a MacGuffin turn Anthony Doerr’s wonderful visuals and sweet, rounded characters, sadly enough, into something flat. Suddenly the book turns into Indiana Jones in Europe, instead of carrying on with the world-building and filling out backgrounds. 

There’s nothing wrong with All The Light We Cannot See, but it could have been something epic instead of this mix-up. 

All The Light We Cannot See, Anthony Doerr, Scribner 2014